Dlaczego drętwieją ręce i nogi? Przyczyny i sposoby leczenia

Drętwienie rąk i nóg to zaburzenie czucia, czyli parestezja, odczuwana jako mrowienie, kłucie lub utrata czucia w kończynach. Może wynikać zarówno z prostego ucisku mechanicznego, jak i z poważniejszych schorzeń neurologicznych. Do częstych przyczyn należą niewygodna pozycja, zespół cieśni nadgarstka, dyskopatia, neuropatia cukrzycowa oraz niedobory witamin z grupy B.

Ustalenie źródła problemu wymaga diagnostyki obejmującej wywiad lekarski, badania elektrofizjologiczne ENG i EMG oraz badania laboratoryjne, a nagłe jednostronne drętwienie połączone z zaburzeniami mowy wymaga natychmiastowej interwencji medycznej, ponieważ może sygnalizować udar.

Najczęstsze przyczyny drętwienia rąk i nóg

Drętwienie rąk i nóg najczęściej wynika z ucisku na nerwy w niewygodnej pozycji, zespołu cieśni nadgarstka lub zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa, ale bywa też objawem schorzeń metabolicznych i neurologicznych. Istotne jest, czy uczucie cierpnięcia szybko ustępuje po zmianie pozycji, czy nawraca albo utrzymuje się dłużej.

Częstą przyczyną jest długie siedzenie, kucanie lub leżenie z ręką pod głową. Taka pozycja uciska naczynia i nerwy, chwilowo ograniczając ich ukrwienie. Pojawiają się wtedy mrowienie kończyn, kłucie albo przejściowe osłabienie czucia, które zwykle mija po poruszeniu ręką czy nogą.

W rękach częstym źródłem problemu jest zespół cieśni nadgarstka, czyli ucisk nerwu pośrodkowego w obrębie nadgarstka. Powoduje drętwienie palców, ból i parestezje nocne, czasem wybudzające ze snu. Z kolei dyskopatia i inne zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa mogą wywoływać ucisk korzeni nerwowych oraz zaburzać przewodzenie sygnałów do kończyny. Drętwieniu często towarzyszy wtedy ból promieniujący od szyi do ręki albo od odcinka lędźwiowego do nogi.

Przyczyną bywa również neuropatia obwodowa związana z chorobami metabolicznymi. Źle kontrolowana cukrzyca może uszkadzać nerwy obwodowe i prowadzić do polineuropatii cukrzycowej, której objawami są pieczenie skóry, mrowienie stóp i narastające zaburzenia czucia. Niedoczynność tarczycy także sprzyja rozwojowi neuropatii, a dolegliwości nie muszą ograniczać się do jednej kończyny.

Wśród rzadszych przyczyn neurologicznych wymienia się polineuropatię, stwardnienie rozsiane i zespół Guillaina-Barrégo. Polineuropatia zwykle powoduje symetryczne dolegliwości, początkowo w stopach i dłoniach, niekiedy z osłabieniem siły mięśniowej. W stwardnieniu rozsianym układ odpornościowy uszkadza osłonki mielinowe nerwów. Zespół Guillaina-Barrégo często rozwija się po infekcji i może prowadzić do szybko narastających zaburzeń czucia oraz siły mięśniowej.

Cierpnięcie kończyn dolnych może mieć również podłoże naczyniowe. W miażdżycy blaszki w ścianach tętnic zwężają ich światło i utrudniają przepływ krwi, co może powodować ból nóg podczas chodzenia, określany jako chromanie przestankowe. Inne możliwe przyczyny obejmują nadużywanie alkoholu, choroby autoimmunologiczne, takie jak toczeń i zespół Sjögrena, oraz działania niepożądane niektórych leków, w tym stosowanych w chemioterapii.

W ciąży drętwienie nie musi oznaczać choroby. Powiększająca się macica może uciskać nerwy i naczynia w miednicy, a zmiany hormonalne sprzyjają obrzękom nasilającym ucisk w okolicy nadgarstków lub kończyn dolnych.

Niedobory witamin i minerałów

Niedobór witamin z grupy B, szczególnie B12, oraz magnezu może zaburzać przewodnictwo nerwowe i powodować drętwienie rąk i nóg. Typowe objawy to mrowienie, uczucie kłucia, osłabienie siły mięśniowej i zaburzenia czucia.

Witaminy z grupy B wspierają prawidłową pracę układu nerwowego. Gdy brakuje zwłaszcza witaminy B12, nerwy mogą przewodzić impulsy mniej sprawnie, a dolegliwości bywają podobne do neuropatii obwodowej: pojawia się drętwienie palców rąk, mrowienie stóp lub pieczenie skóry. Niedobór nie wyjaśnia jednak każdego przypadku parestezji. Podobne objawy mogą wynikać także z ucisku nerwu, dyskopatii czy zespołu cieśni nadgarstka.

Magnez i wapń uczestniczą w przekazywaniu sygnałów między nerwami a mięśniami. Ich niedobór może sprzyjać parestezjom, skurczom mięśni oraz cierpnięciu kończyn dolnych, zwłaszcza gdy objawy powtarzają się lub towarzyszy im wyraźne napięcie mięśni. Skurcze i mrowienie nie są jednak wystarczające do samodzielnego rozpoznania niedoboru.

Na niedobory są narażeni m.in. wegetarianie i weganie, osoby starsze, pacjenci po operacjach bariatrycznych oraz osoby z chorobami przewodu pokarmowego, które utrudniają wchłanianie składników odżywczych. Problem może dotyczyć także innych osób. Badania laboratoryjne pozwalają sprawdzić poziom podejrzewanych składników i dobrać suplementację do przyczyny oraz stanu zdrowia, zamiast przyjmować preparaty na własną rękę.

Jak diagnozuje się drętwienie rąk i nóg?

Przy drętwieniu rąk i nóg lekarz zwykle zaczyna od szczegółowego wywiadu, a następnie dobiera badania, które pomagają ocenić nerwy, mięśnie i możliwe przyczyny ogólnoustrojowe. Elektroneurografia (ENG) i elektromiografia (EMG) sprawdzają przewodnictwo nerwowe oraz funkcję mięśni, natomiast badania krwi mogą wykazać m.in. niedobory witamin, zaburzenia glikemii i pracy nerek.

W wywiadzie liczy się czas trwania objawów, ich lokalizacja i nasilenie. Lekarz pyta też, czy występuje drętwienie palców rąk, mrowienie stóp, parestezje nocne, drętwienie jednostronne, ból, utrata czucia lub osłabienie siły mięśniowej. Znaczenie mają choroby współistniejące, przyjmowane leki oraz wywiad rodzinny, bo pomagają odróżnić np. ucisk korzeni nerwowych od neuropatii obwodowej.

ENG ocenia, jak sprawnie sygnał przebiega przez nerwy obwodowe. EMG pozwala z kolei sprawdzić pracę mięśni i ich połączenie z układem nerwowym. Razem badania pomagają ustalić, czy bardziej zajęte są włókna czuciowe czy ruchowe, co bywa przydatne m.in. przy podejrzeniu zespołu cieśni nadgarstka, dyskopatii lub polineuropatii cukrzycowej.

Zakres badań laboratoryjnych lekarz dobiera do objawów i wywiadu. Najczęściej bierze pod uwagę:

• morfologię krwi,
• poziom glukozy, istotny w diagnostyce cukrzycy,
• stężenie witaminy B12,
• hormony tarczycy: TSH i fT4,
• parametry nerkowe, w tym kreatyninę,
• enzymy wątrobowe,
• markery stanu zapalnego, takie jak OB i CRP.

Interpretacja wyników należy do lekarza, który odnosi je do objawów i badania neurologicznego. Dobrze dobrana diagnostyka pozwala ustalić przyczynę zaburzeń czucia i wdrożyć leczenie ukierunkowane na problem.

Jak leczy się drętwienie kończyn?

Leczenie, gdy pojawia się drętwienie rąk i nóg, zależy od przyczyny objawów. Stosuje się m.in. fizjoterapię, uzupełnianie potwierdzonych niedoborów witamin z grupy B i magnezu oraz leki stosowane w bólu neuropatycznym, takie jak gabapentyna lub pregabalina.

Przy przejściowym ucisku mechanicznym, np. po długim pozostawaniu w jednej pozycji, często wystarcza zmiana ułożenia ciała. Zespół cieśni nadgarstka, dyskopatia z uciskiem korzeni nerwowych czy neuropatia obwodowa wymagają natomiast postępowania dobranego do źródła problemu. Przy polineuropatii cukrzycowej podstawą jest kontrola glikemii, a przy niedoborach ich wyrównanie dietą lub suplementacją.

Fizjoterapia może obejmować ćwiczenia wzmacniające i rozciągające, terapię manualną, masaż lub elektroterapię. Dobór metod zależy od lokalizacji objawów, napięcia tkanek, bólu kręgosłupa oraz ewentualnego osłabienia siły mięśniowej.

Gdy drętwieniu towarzyszą pieczenie, ból lub utrata czucia związane z uszkodzeniem nerwów, lekarz może włączyć leczenie bólu neuropatycznego, m.in. gabapentynę, pregabalinę lub duloksetynę. Suplementy witamin z grupy B, magnezu, wapnia czy potasu stosuje się przy potwierdzonych niedoborach; nie zastępują diagnostyki ani terapii choroby podstawowej.

W niektórych przypadkach leczenie uzupełniające obejmuje kwas alfa-liponowy, wykorzystywany zwłaszcza przy polineuropatii cukrzycowej, albo preparaty z kapsaicyną stosowane miejscowo w bólu neuropatycznym. Ich użycie należy skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

W rehabilitacji wybranych osób z drętwieniem o podłożu neurologicznym metodą wspomagającą może być terapia rezonansem stochastycznym SRT-Zeptoring. Jest stosowana m.in. u pacjentów z polineuropatią, następstwami udaru i chorobami neurodegeneracyjnymi. Metoda jest wykorzystywana w ponad 250 ośrodkach szpitalno-rehabilitacyjnych w Europie, a jej zastosowanie oceniano w randomizowanych badaniach klinicznych. Nie zastępuje leczenia przyczynowego; o kwalifikacji i przebiegu rehabilitacji decyduje lekarz lub fizjoterapeuta.

Kiedy drętwienie rąk i nóg wymaga pilnej konsultacji lekarskiej?

Nagłe drętwienie rąk i nóg, zwłaszcza po jednej stronie ciała, z zaburzeniami mowy, opadnięciem kącika ust lub osłabieniem kończyny może wskazywać na udar. W takiej sytuacji natychmiast dzwoń pod 112, nie czekaj, aż objawy ustąpią.

Pomocne jest szybkie sprawdzenie objawów według testu FAST: twarz (Face): czy uśmiech jest asymetryczny; ręce (Arms): czy jedna ręka opada lub nie daje się unieść; mowa (Speech): czy jest niewyraźna albo niezrozumiała; czas (Time): trzeba działać od razu. Nagłe drętwienie jednostronne nie oznacza automatycznie udaru, ale w połączeniu z tymi sygnałami wymaga pilnej oceny medycznej.

Do neurologa trzeba zgłosić się w ciągu najbliższych dni, jeśli parestezje postępują lub wyraźnie się nasilają. Niepokojące są zwłaszcza osłabienie siły mięśniowej, trudność w utrzymaniu kubka czy długopisu, zaburzenia równowagi oraz mrowienie kończyn po urazie głowy albo kręgosłupa. Takie objawy mogą mieć związek m.in. z dyskopatią i uciskiem korzeni nerwowych, dlatego nie należy ich przeczekiwać.

Przewlekłe lub powracające drętwienie palców rąk i mrowienie stóp również wymaga diagnostyki neurologicznej. Dotyczy to szczególnie parestezji nocnych, dolegliwości symetrycznych oraz zaburzeń czucia układających się jak „skarpetki i rękawiczki”. Lekarz ocenia wtedy m.in. ryzyko neuropatii obwodowej, polineuropatii cukrzycowej, niedoborów witamin czy zespołu cieśni nadgarstka.

Często zadawane pytania